Stolica
Takie miasto zastała rewolucja, która przywróciła
Moskwie tytuł stolicy. Lenin wraz z rządem Rosji Radzieckiej
przeniósł się do Moskwy, na Kreml, w marcu
1928 roku. Projekty rekonstrukcji miasta rodziły się
właściwie już od pierwszych lat władzy radzieckiej.
już w latach dwudziestych powstało kilka osiedli
mieszkaniowych, głównie w dzielnicach robotniczych,
mogły to na przykład osiedla: Usaczowskie, wybudowane
nie opodal zakładów „Kauczuk", osiedle na Krasnej
presni obok zakładów włókienniczych „Triechgornaja
Manufaktura", osiedle Dubrowskie i inne. W tych nowych
domach brak było wprawdzie tak powszechnych
dziś wygód, jak łazienka czy gaz, ale w porównaniu
z lepiankami, slumsami, domami typu koszarowego —
był to pierwszy istotny krok w przeobrażeniu robotniczych
przedmieść.
W latach dwudziestych i na początku lat trzydziestych
wzniesiono też wiele nowych gmachów o przeznaczeniu
publicznym. Niektóre z nich i dzisiaj jeszcze
stanowią zauważalny akcent miasta. Utrzymany w duchu
amerykańskich „drapaczy chmur" sześciopiętrowy
gmach na placu Arbackim (dziś mieści się tu restauracja
„Praga"). Gmach redakcji „Izwiestji" na placu
Puszkina. Ministerstwo Handlu na ulicy Kirowa.
Gmach centralnego telegrafu na ulicy Gorkiego.
Różne jest oblicze architektoniczne budowli z tego
okresu, różne są ich walory artystyczne. Uśmiechem
kwitujemy naiwną „rewolucyjność form" albo też podkreślone
ostentacyjnie kanony „wiecznej klasyki" niektórych
z tych budowli. W pamięci starych moskwian
wskrzeszają te gmachy owe burzliwe dyskusje towarzyszące
poszukiwaniu nowych form architektonicznych,
walki różnych kierunków i ugrupowań artystycznych.
Niektóre z tych gmachów stanowią dokument
architektoniczny epoki konstruktywizmu, a są też takie,
których projektom patronował sam Le Corbusier.
Pierwszy kompleksowy plan rekonstrukcji stolicy
radzieckiej został uchwalony jednak dopiero w połowie
lat trzydziestych i od razu zaczęto wcielać go w życie.
Plan przewidywał znaczny jak na owe czasy
budownictwa mieszkaniowego: 15 milionów metro;
kwadratowych powierzchni mieszkalnej w ciągu dziej
sięciu lat. Budowa kolei podziemnej. Przebudowa
śródmieścia w ten sposób, aby mogły sprostać zwięk-
szonym potrzebom komunikacyjnym.
Przede wszystkim Moskwa otrzymała główną uli
arterią była ulica Twerska, o której znakomity krytyll
literacki i myśliciel rosyjski XIX wieku Wissarion Bie-
liński pisał: „Petersburżanin... daremnie szukać będzie
głównej lub najlepszej ulicy moskiewskiej, którą mógłby
porównać do prospektu Newskiego. Pokażą mii
Twerską — i ze zdumieniem ujrzy siebie pośrodku
krzywej i wąskiej ulicy z niedużym placem z jednej
strony".