Legendy i niespodzianki

Niemało legend otacza dom numer czternaście. W początkach
ubiegłego wieku należał on do majora Ostaszewskiego
— jednego z najbogatszych ludzi Moskwy.
Wokół domu rósł ogromny sad. Dom kilkakrotnie
zmieniał gospodarza. Kolejna właścicielka, której nie
podobał się styl, wzniosła w tym miejscu trzypiętrową
kamienicę — podobno wierną kopię jej paryskiej posiadłości.
Sama tu nie mieszkała; dom wynajmowała
organizatorom wystaw i zebrań. W latach 1867—1869
zbierał się tu klub moskiewskiej inteligencji artystycznej
— „Kółko Artystyczne", którego członkami byli
Ostrowski, Czajkowski, Rubinstein i inni.
Przy bulwarze Twerskim stał także „Dom Hercena",
w którym wielki pisarz przyszedł na świat. W 1840 roku
powstał tu popularny salon artystyczny, w którym
spotykali się Gogol, Aksakow, Granowski, Bieliński,
Szczepkin. W 1920 roku przekazano go związkom twórczym.

W „Domu Hercena" recytowali swoje utwory
Jesienin i Majakowski, a po przyjeździe z Włoch Maksym
Gorki spotykał się z przedstawicielami moskiewskiego
środowiska literackiego. W 1959 roku przed domem
wzniesiono pomnik Hercena.

Nieco dalej od centrum ciągnie się bulwar Czystych
Stawów — Czystoprudnyj bulwar. Staw jest co prawda
jeden, ale tradycyjnie używa się liczby mnogiej.
Ulica powstała jeszcze za życia Gribojedowa, w latach
dwudziestych ubiegłego stulecia. Jednym z „domów
ciekawych", znajdujących się w rejonie bulwaru, jest
wzniesiony w latach dziewięćdziesiątych budynek,
z którym wiążą się także życiorysy wielu wybitnych
przedstawicieli inteligencji moskiewskiej. Od 1898 do
1904 roku na drugim piętrze mieszkał pisarz Tieleg-
ow, organizator w owym czasie „śród artystycznych".
Zbierali się tu znani literaci, częstymi gośćmi byli Gorki,
Czechow, Korolenko, Kuprin, Andriejew, Serafimowicz.
W „środach" brali udział również Rachmaninow,
Szaliapin, Lewitan, Kaczałow.

Sąsiedni dom wzniesiono nieco później — w początkach
XX wieku. W 1907 roku na parterze otwarto
prywatną „Bibliotekę Współczesną", upaństwowioną
w 1918 roku, a w trzy lata później przemianowaną na
Bibliotekę imienia Dostojewskiego. Od 1920 do 1934
roku mieszkał tu wybitny radziecki reżyser, Siergiej
Eisenstein. Obecnie biblioteka liczy ponad 100 tysięcy
tomów.

Moskwa kryje w swoich murach niejedną taką niespodziankę
historyczno-architektoniczną. Ot, choćby
znany czytelnikom z fotografii i filmów Dom Związków
przy alei Marksa, dawna Sala Kolumnowa.
Dom zbudowano z inicjatywy Klubu Szlacheckiego.
Przed rewolucją mieściło się tu tzw. Błagorodnoje
Dworiańskoje Sobranije (Dostojne Zgromadzenie Arystokracji).
Dom zaprojektował w latach osiemdziesiątych
XVIII ..stulecia Matwiej Kazakow. Była to jedna
z najwspanialszych budowli rosyjskiego klasycyzmu.
W sali klubu organizowano głośne na całą Moskwę bale
i przyjęcia. Przeznaczenie sali podyktowało architektowi
rozwiązanie wnętrza — pomieszczenia uroczystego
i świątecznego. Kazakow ograniczył się do rozstawienia
wzdłuż ścian białych kolumn. Rozmieszczone między
nimi kryształowe żyrandole i ścienne lustra, powtarzające
kształt okna, utworzyły zasadnicze elementy
dekoracji, dodały sali świetności. Początkowo całości
dopełniały obrazy, nie odrestaurowane jednak po pożarze
moskiewskim 1812 roku. W centrum każdej ściany
znajdowały się przejścia łączące salę z przylegającymi
do niej pomieszczeniami. Prostota i surowość, ce-
chy charakterystyczne dla twórczości Kazakowa, i tu
znalazły swój pełny wyraz.

Kroniki wspominają, że w tej największej sali tanecznej
ówczesnej Moskwy na balach bywał Puszkin
Lermontow, Lew Tołstoj. Na scenie koncertowali: Czajkowski,
Rymski-Korsakow, Rachmaninow, Liszt.
Pałac przekazano Związkom Zawodowym. Po rewolucji
odbywały się tu ważniejsze zjazdy, narady, konferencje.
Wielokrotnie występował tu także Lenin.
W latach 1967—68 Sala Kolumnowa poddana została
kapitalnej restauracji. Według zachowanych rysunków
odnowiono parkiet, do poprzedniego wyglądu doprowadzono
zabytkowe żyrandole kryształowe.
Czytelnik zauważył zapewne, że w naszej wędrówce
po ulicach Moskwy w poszukiwaniu ciekawych domów
wymieniamy często nazwisko architekta Matwieja Kazakowa.
Ten wybitny przedstawiciel rosyjskiego klasycyzmu
dobrze zasłużył się miastu, pozostawiając po
sobie pamiątki, żywe po dzień dzisiejszy. Do dziś —
choć minęło tyle czasu — budzą zainteresowanie społeczeństwa
i są wysoko oceniane przez specjalistów.

Już w końcu XVII wieku w wyglądzie moskiewskich
budowli pojawiły się nowe zjawiska — nietypowe dla
architektury starej Rusi. Zapoczątkowane przez Piotra
przemiany, wiążące się ze zbliżeniem Rosji do ogólnoeuropejskiego
poziomu, wywarły wpływ również na
architekturę Moskwy. Domy wznosi się teraz w zabudowie
ciągłej, w jednym bloku, pojawiają się kolumny.
Zmiana architektury wpływa równocześnie na usytuowanie
domów.